ABD'nin Ödünç Verme ve Kiralama Kanunu Antlaşması

 

24 Ekim 1965 Pazar, AYÖÖ...

Ülkemizin yanı sıra Sovyetleri çevreleyen NATO ülkelerinde, Yeşil Kuşak Projesi çerçevesinde, ''Komünistler Moskova'ya'' sloganını devreye sokak ABD ile Türkiye arasındaki Stratejik Ortaklık; 11 Mart 1941’de Amerikan Senatosu’ nda onaylanan “Ödünç Verme ve Kiralama” Kanunu’’ ile başlamaktadır. 

Başımıza ne tür çoraplar ördüğünü ve örmekte olduğunu anlamak için bu kanunu iyi tanımamız gerekiyor.

ABD’nin ulusal çıkarlarını her şeyden üstün tutan bazı politikacılar, hurdaya çıkmış bu savaş artığı silahları müttefiklerine ve diğer ülkelere ‘’Kiralama ve Ödünç Verme Kanunu’’ kapsamında kakaladılar. Mülkiyeti ABD’de kalmak üzere sattıkları bu silahları ‘’Stratejik Ortaklık’’ kisvesi altında yaptılar. Öyle bir kakaladılar ki, tamirleri için yedek parçalarını da ABD’den almaları koşuluyla…

Şükrü Saracoğlu’nun başbakanlığı döneminde, 23 Şubat 1945’te, Türkiye ile ABD arasında imzalanan Ödünç Verme ve Kiralama Kanunuyla Türkiye'yi Stratejik Ortaklığa götüren yolların taşları döşenmeye başlamıştır.

Oysa Stratejik Ortaklık Askeri, siyasi, ekonomik, dış ilişkiler gibi birçok alanda ortak çıkarlar gözetilerek birlikte hareket etme isteği ve iradesiydi. Bu istek ve iradenin en önemli koşulu; iletişim kanallarının sürekli açık olduğu eşit şartlarda, mutabakatın esas alındığı, her iki tarafın da çıkarlarının karşılıklı olarak gözetildiği güven ortamının tesis edilmesi olacaktı.

ABD Hükümeti İkinci Dünya Savaşı’ na aktif olarak katılmadan önce askeri güçlerini artırmak ve bunun yanında ABD'nin savunmasını güçlendirmek amacıyla Almanya, İtalya ve Japonya ve diğerlerinden oluşan Mihver devletleri karşısındaki devletlere askeri yardımda bulunmaya başlamıştı. Yardım denildiğine bakmayın, ülkeler borçlandırılarak, mülkiyetleri ABD’de kalmak üzere silah ve diğer ihtiyaçları yardım adı altında gönderilmişti.

Yardımlara yasallık kazandırmak için 11 Mart 1941’de ABD Senatosu’ nda “Ödünç Verme ve Kiralama” Kanunu’’ onaylandı. Müttefik devletlerin yanında yer almayarak tarafsız kalan Türkiye bu askeri yardımlardan İngiltere aracılığı ile yararlandı uzun süre.

19 Ekim 1939 tarihli “Türk-İngiliz-Fransız’’ Üçlü Anlaşması göz önünde tutularak ABD yardımları Türkiye’ye İngiltere aracılığıyla ulaştırılmaktaydı.

Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’nda müttefiklerin yanında yer almaması üzerine, hem İngiltere hem de ABD, 7 Şubat 1944’te Ankara Büyükelçiliklerine Türkiye ile ilişkileri soğutma talimatı göndermişlerdi. 2 Mart 1944’te de Türkiye’ye yapılan silah ve malzeme yardımları, ABD ile resmi antlaşma imzalanıncaya kadar durdurulmuştu.

Şükrü Saraçoğlu'nun Başbakanlığındaki Hükümet, muhalif milletvekillerinin ağır eleştirileri karşısında, 23 Şubat 1945’te antlaşmayı imzalamış, 2 Temmuz 1945’te Meclis gündemine 4780 sayılı kanun olarak sunulmuş, mecliste hazır bulunan milletvekillerinin tamamının oyları ile kabul edilmişti.

Bu antlaşmanın başımıza neler açabileceği düşünülmemişti. Nitekim, 14 Temmuz 1974’te iki ayrı çıkartma ile başlayan Kıbrıs Barış Harekâtı ABD’nin ambargosuyla karşı karşıya kaldı. ABD, Kiralama ve Ödünç Verme Kanunu gereğince, silahların mülkiyetinin kendisine ait olduğunu, Kıbrıs Barış Harekatı’nda kullanılamayacağını bildirmişti. Ayrıca petrol ambargosu da uygulamaya başlamıştı.

Üç yılı aşkın süren ambargonun sona erdirilmesi Türkiye'nin savunma sistemleri gereksinimini ortadan kaldırmadığı gibi, ülke ekonomisinin de zamanla dibe vurmasına neden oldu. ABD ambargosunun başladığı tarihten itibaren Türkiye'nin petrol ihtiyacını Libya karşıladı.