FKF'nin ilk büyük antiemperyalist eylemi

20 Nisan 1966 Çarşamba, AYÖO...

Dünkü FKF'nun önderliğinde emperyalizme karşı düzenlenen öğrenci olayları, tarihsel seyrinde önemli bir dönemeçti.

ABD Dışişleri Bakanı Dean Rask'ın 19 Nisan Salı günü CENTO Toplantısı için Ankara'ya geleceğinin anlaşılması üzerine, Fikir Kulüpleri Federasyonu 16 Nisan'dan itibaren, bağlı bulunduğu Fikir Kulüpleri ve diğer devrimci kuruluşlarla ''Antiemperyalist'' bir eylem başlatma kararı almıştı.

Havaalanından hareketle ABD Büyükelçiliği'ne gidecek olan bakanın Kızılay'dan geçeceği düşünülerek, Atatürk Caddesi'nin iki tarafında yüzlerce genç yerini aldı saat 16,00 civarında.

Ne var ki binlerce öğrencinin kendisini protesto etmek için toplandığı duyumu üzerine bakanın aracı rota değiştirerek büyükelçiliğe gitmişti.

Yüzlerce polisin, elçilikle Kızılay arasında bir baraj oluşturulduğunun görülmesi üzerine, Çankaya istikametinde gitmekte olan bir belediye otobüsüne binerek barajı aşmak istedik.

Otobüse binen gençlerin niyetini sezen Kızılay'daki bazı polisler, baraj oluşturanlara telsizle durumu bildirmiş olmalılar ki İsmet İnönü Bulvarı'na gelmeden otobüse binen polisler rotayı Emniyet Genel Müdürlüğü'ne çevirdiler.

Otobüste, Ulus civarındaki okullardan evlerine dönmekte olan ilk ve ortaokul öğrencileri de vardı. Bu öğrencilerin itirazlarına rağmen rotadan sapılmadı.

Emniyet Genel Müdürlüğü altındaki bir salonda bir süre tutulduktan sonra, buradan alınarak Ulus'taki nöbetçi mahkemelerinden birine götürüldük.

Hakim sorgulama yapacak ama parmak kaldıran öğrencilerden bazıları ''öğretmenim çişim geldi'' derken bazıları da '' öğretmenim karnım acıktı, annemi isterim.'' diyerek ortalığı tiyatroya çevirdiler.

Hakim babacan biriydi. Ortalıkta şenlikten keyif aldığı belliydi. Huzuruna çıkarılanların isimlerini okuduktan sonra, gereği düşünüldü diyerek ''yaz kızım, getirilenlerin bir bölümü öğrenci olup, diğerlerinin de protesto hakları yasaldır. Tamamının serbest bırakılmasına karar verilmiştir.''

Böylece, protestolar nedeniyle ilk kez hakim karşısına çıkmıştım.

Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF), 19 Nisan 1966 günü Türkiye tarihinin en büyük gençlik hareketi olan ilk antiemperyalist eylemini gerçekleştirdi. FKF’nin Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde başlayan bu eylemi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde ardından Deniz Gezmiş ve Hasan Yalçın’a giden haberlerle İstanbul’a yayıldı. Eylemler daha sonra tüm Türkiye’de büyük ses getirdi ve gençlik hareketinin önü açıldı.

16 Nisan 1966, Türkiye'deki öğrenci hareketlerinin tarihsel seyrinde önemli bir dönemeçtir. Bu tarihte yaşanan olaylar, özellikle Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) çatısı altında örgütlenen gençliğin antiemperyalist ve demokratik taleplerle sahneye çıktığı bir dönemi temsil eder.

Asıl dikkat çeken olay, 19 Nisan 1966’da Ankara’da gerçekleşen FKF eylemidir. Bu eylem, ABD Dışişleri Bakanı Dean Rusk’ın Türkiye ziyareti sırasında düzenlenmiştir.

Vietnam Savaşı’nın gölgesinde gerçekleşen bu ziyaret, Amerikan dış politikasına yönelik tepkilerin yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. Vietnam’daki Amerikan müdahalesine karşı olan gençler, Rusk’ı yuhalayarak protesto ettiler.

Protestocular “Yankee go home” ve “Türkiye Johnson çiftliği değildir” gibi pankartlar taşıdı. Bu sloganlar, özellikle ABD’nin Vietnam’daki politikalarına ve Türkiye üzerindeki etkisine duyulan tepkiyi yansıtıyordu.

Rusk, beklenen güzergâh yerine farklı bir rota kullanarak protestolardan kaçınmaya çalıştı.

Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF), Hukuk Fakültesi ve diğer üniversitelerden öğrencilerin katılımıyla gerçekleşti. Amerikan emperyalizme karşı çıkış, üniversitelerde demokratikleşme, bağımsız Türkiye vurgusu yapıldı. Yürüyüşler, bildiriler, oturma eylemleri ve protesto gösterileriyle şekillendi.

Bu eylem FKF'nin ilk büyük antiemperyalist çıkışıydı. Atatürk Anıtı’nda yapılan “Bağlılık Nöbeti” gibi sembolik mekân kullanımları, kolektif hafızanın ve direniş estetiğinin bir parçası haline gelmesini sağlayacaktı.

FKF’nin “yeni bir kültür, yeni bir üniversite, yeni bir ülke” söylemi, üniversitelerdeki eleştirel düşünceyi ve alternatif akademik yaklaşımları besledi.

Bu ziyaret, Türkiye’deki gençlik hareketlerinin ve anti-emperyalist söylemlerin yükselişini simgeleyen bir dönüm noktasıydı. Aynı zamanda, Türkiye’nin dış politikasında ABD ile olan ilişkilerinin halk nezdinde sorgulanmaya başlandığı bir evreyi temsil eder.

Bu eylem, üniversite gençliğinin politikleşmesinde ve örgütlü muhalefetin doğmasında bir milat oldu. FKF, bu tarihten sonra daha radikal ve kitlesel bir çizgiye yöneldi.

Akis Dergisi, Rusk’ın ziyaretinin önceki Amerikan yetkililerinkinden farklı olduğunu vurguladı: Bu kez alkışlar değil, yuhalamalar vardı. Rusk’a karşı düzenlenen protestolarda 70’ten fazla öğrenci gözaltına alındı.